Prvi put pominje se 1476 godine u turskim defterima kao mesto sa 32 kuce. Kragujevac je bio sediste najvece crkvene vlasti u Srbiji od 1821. do 1823. i od 1830. do 1835. god. Najvisi predstavnik crkvene vlasti - mitropolit imao je tada svoje sediste u Kragujevcu. Dok je vlast bila u rukama beogradskog mitropolita , koji je po narodnosti bio Grk , na skupstini u Kragujevcu 1822. godine bila je stvorena Konzitorija kao najvisa crkvena ustanova kojom bi se ogranicavala vlast episkopa i mitropolita. Prvi Srbin koji je bio na polozaju mitropolita bio je Melentije Pavlovic .
Zgrada u kojoj je bila smestena Konzitorija posluzila je kao dom prve srpske mitropolije. Ova zgrada , koja se nalazila na desnoj obali Lepenice, blizu Stare crkve, postojala je do 1911. god.

Kao prva prestonica obnovljene Srbje , Kragujevac je bio u isto vreme i njen prvi kulturni centar. U njemu su stvorene nase prve kulturno-prosvetne ustanove.
U kragujevcu je 1820. god. postojao sud pod nazivom Serbska kancelarija , a 1821. i 1822. god. ovaj sud se nazivao Kancelarija narodna serbska, Magistrat Kragujevacki , ili Sud Kragujevacki.
Za vreme kneza Milosa , u vreme kad je Kragujevac bio prestonica, u njemu su odrzavani svi vazniji skupovi . To nisu bile skupstine sastavljene od narodnih predstavnika, vec su to bile skupstine na koje su dolazili staresine i knezovi koje pozove Knez Milos. To su bile staresinske skupstine , ali kad je knez Milos pozivao na skupstine vidjenije kmetove, trgovce , svestenike i druge ljude , onda se takva skupstina nazivala "opstenarodna".

Zbog velikog broja prisutnih na skupstinama , skupstine su odrzavane na otvorenom polju, u dvoristu Stare crkve. Ispred crkve bila je podignuta tribina ukrasena raznobojnim cilimima odakle je knez rukovodio skupstinskim radom.
Knez je na skupstinu dolazio svecano odeven , pracen svojom svitom koju su sacinjavali : mitropolit, ministri, savetnici, oficiri i dr. , a ispred njega je islo dvanaest njegovih cuvara , koji su ponekad umesto oruzja imali stapove u rukama.

Mada od 1841. god. Kragujevac nije bio vise prestonica , on je i dalje zadrzao svoj politicki znacaj , te je smatran znacajnim politickim centrom Srbije.
Sve do oslobodjneja Nisa 1878. godine u njemu su i dalje odrzavane sve glavnije skupstine. Zato se u to vreme pevalo: " Beograde , uzalud ti hvala , Kad je tebi Kragujevac glava!
35 M. Gavrilovic. Milos Obrenovic, I, 1908, str, 329�330.

Dvadeset sedmog septembra 1870. god. na Skupstini su doneseni mnogi zakoni koje je ustav predvidjao , a od ostalih zakona donesen je i Zakon o uredjenju uciteljske skole - prve uciteljske skole u Srbiji , koja je bila otvorena u Kragujevcu.
Za vreme trajanja ove skupstine bila je priredjena Prva izlozba zemaljskih proizvoda u odeljenjima Topolivnice.
Prilikom zatvaranja izlozbe u prisustvu namesnika , vlade , skupstine i mnogobrojnog sveta dr Josip Pancic , koji je kao okruzni lekar bio u Kragujevcu od 1847. do 1853. godine , odrzao je predavanje " O nasim sumama".

26. jula 1878.godine u Narodnoj skupstini u Kragujevcu procitane su odredbe Berlinskog kongresa , po kojima je Srbija dobila teritorijalno povecanje od 4 okruga i postala potpuno nezavisna drzava.

U svom politickom razvitku Kragujevac je cesto bivao centar politiskih buna i manifestacija.
Djakova buna
Toma Vucic Perisic je posao iz Kragujevca januara 1825. godine da ugusi bunu , na cijem je celu bio Miloje Popovic , zvani Djak , trgovac iz Kusatka. Ovo je bila ozbiljna pobuna, koja je pocela u smederevskoj , pa se prosirila na pozarevacku i kragujevacku nahiju, zbog velikih dazbina i nasilja nahijskih knezova.
Vojska , sastavljena od Gruzana , bila se iskupila u Kragujevcu, a Toma Vucic Perisic , kao knez gruzanski , bio je njen zapovednik. Pred polazak vojska je bila okupljena ispred Milosevog konaka na poljani kraj Lepenice. Iz konaka je cabrovima donoseno vino i davano vojnicima da piju. Ovom prilikom knez Milos je dozvolio da Toma Vucic Perisic moze nositi sablju , jer su do tada samo knezeva braca Jovan i Jevrem smeli nositi sablju. Pobunjenici su u Topoli odrzali svoju skupstinu i knezu Milosu dostavili njene zakljucke da se ubuduce prekine sa zulumima nahijskih knezova , da narod bira svoje staresine , koje ce knez potvrdjivati, da smanje poreze i kuluk knezovima , da trgovina bude potpuno slobodna i da niko ne moze biti pogubljen bez pristanka svoje knezevine i skupstine.
Djakova buna je bila ugusena , a Miloje Popovic Djak uhvacen i pogubljen.

Miletina buna
Posle 10 godina, 1835. godine Toma Vucic Perisic je umirio u Kragujevcu pobunjenike koje je predvodio Mileta Radojkovic , veliki serdar rasinski , po kome je ova buna dobila i svoje ime.
U kragujevcu su osnovane : 1833/1835. prva gimnazija u Srbiji ( veliki broj politicara , drzavnika i vojskovodja su bili djaci ili profesori Prve kragujevacke gimnazije) , kao i Licej, 1838, preteca Univerziteta u Beogradu , prvi sud (1820 godine), prvo pozoriste ("Knjazesko-srbski teatar" 1835. godine), prve novine ( "Novine srbske"), muzicka formacija ("Knjazesko-srbska banda"), prva apoteka, galerija slika , muzej , biblioteka...

Uciteljska skola u Kragujevcju , prva te vrste u Srbiji. Osnovana je 19. oktobra 1870. godine, a svecano je otvorena i pocela sa radom 27. januara 1871. godine. Skola je bila internatski uredjena i u njoj su ucenici , pored nastave , imali stan, hranu i odelo. U skolu su primani ucenici od 16 do 20 godina starosti , koji su svrsili najmanje cetiri razreda gimnazije ili realke , dobrog vladanja , zdravi i bez nekih mana koje bi im kao uciteljima smetale u vrsenju duznosti.Skola je imala tri razreda , ucenje je trajalo tri godine. Obrazovanju ucenika u ovoj skoli davan je jugoslovenski karakter , jer su po nastavnom planu , pored ostalih predmeta , proucavali i ovi: istorija srpskog naroda i ostalih Jugoslovena , zemljopis Juznih Slovena , istorija opsta s pogledom na Slovene. Prva generacija ucitelja svrsila je skolu 1873. godine . Bilo ih je 17, To je bila prva generacija osposobljenih ucitelja koji su imali da iz osnova izmene dotadasnji nacin rada u skoli. Krajem avgusta1877. godine je bila zatvorena i premestena u Beograd , a iz Beograda docnije prenesena u Aleksinac.
Sediste srpske Vrhovne komande bilo je u Kragujevcu.

Od 1909. godine u kafani "Taplara" davane su bioskopske predstave. Pomocu jedne dinamo masine , koja je davala elektricnu energiju - struju i za bioskop i za kafansko osvetljenje, predstave su davane cetvrtkom, subotom i nedeljom uvece. Godine 1912. bila je priredjena jedna bioskopska predstava za djake pod jednim velikim satorom blizu donjeg betonskog mozsta , sa dosta primitivnim bioskopskim aparatom. Prikazivani u nemi filmovi uz pomoc prevodilaca , jer su natpisi na filmovima bili na stranim jezicima.
Pozorisne predstave su bile ceste. Predstave su davane u kafani "Pivnica , hotelu "Takovo" (nalazio se na mestu gde je danasnja Posta)i kafani "Taplari" ( nalazila se na mestu gde se danas nalazi Narodna banka).

Kragujevac ima i ruznu stranu istorije
- Veliki broj djaka i profesora streljan je 21. oktobra 1941. godine. Streljanje je izvrseno od strane Nemacke okupatorke vojske. Taj dan se obelezava manifestacijom "Veliki skolski cas" u Sumaricama kod spomenika V3 -spomenika streljanim djacima. Tom dogadjaju posvecen je veliki broj pesama , poema , proznih dela , secanja. Najpoznatija je poema "Krvava bajka " poznate pesnikinje Desanke Maksimovic.
21. oktobar je Dan skole Prve kragujevacke gimnazije.

- U prolece 24 marta 1999 godine Kragujevac je pretrpeo bombardovanje od strane Nato pakta. Ostecene su Fabrika Automobila , fabrika kamiona, Kovacnica, Namenska, Alatnica, Energetika...

Delovi teksta preuzeti iz knjige "Pet vekova Kragujevca" Dragoljuba Bakica.


SAJT UREDJUJU NEVENKA VITKOVIC I ZORAN JOVANOVIC Copyright www.zastavinsoliter.com